Dworzec Wileński. Spalony przez Rosjan, odbudowany jako barak, schowany pod galerią

11 grudnia 1866 roku z Dworca Wiedeńskiego ruszył pierwszy w Warszawie tramwaj konny. Żelazna droga konna miała 7,6 kilometra i cztery mijanki, a prowadziła przez most Kierbedzia na Pragę, do dworców Petersburskiego i Terespolskiego. Łączyła dworce trzech kolei po obu stronach Wisły. Dworzec Petersburski to dzisiejszy Wileński.

Dworzec pierwszy: Petersburski

Dworzec Petersburski powstał w 1863 roku jako czołowa stacja Kolei Warszawsko-Petersburskiej, linii do Petersburga przez Wilno. Zaprojektował go Narcyz Zborzewski, absolwent petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Budynek stał przy ulicy Wileńskiej, nie przy Targowej. Służył pół wieku. W 1915 roku wycofujący się z Pragi Rosjanie spalili go. Na jego miejscu w latach 1927 i 1928 stanął gmach Dyrekcji Kolei Państwowych, a potem bloki mieszkalne przy Wileńskiej.

Po odzyskaniu niepodległości dworce dostały nowe nazwy. Petersburski został Wileńskim, od głównego kierunku i od ulicy. Nowy, prowizoryczny budynek z muru pruskiego postawiono w 1920 roku w trzy miesiące według projektu Wacława Szuszkiewicza, po południowej stronie torów, od strony Targowej. Tory biegły wtedy tam, gdzie teraz jest aleja „Solidarności”.

Dworzec drugi: barak

Prowizorka przetrwała wojnę. Spłonęła albo została rozebrana między latem 1944 a jesienią 1945 roku; jedyna pozostałość to magazyn przy ogrodzeniu Dyrekcji Kolei od strony alei „Solidarności”. W 1949 roku przez teren torów przebito Trasę W-Z, ruch pasażerski przeniesiono na dawne tory towarowe, a tutaj dociągnięto wąskotorową kolejkę radzymińską ze stacją Warszawa Targowa. W latach pięćdziesiątych na dworzec zaadaptowano dawne magazyny po drugiej stronie torów, od Białostockiej. Ten dworzec-barak służył do 2000 roku.

Dworzec trzeci: pod galerią

W 2000 roku ruszyła budowa centrum handlowego, którego częścią miał być nowy dworzec. Skończono ją w kwietniu 2002 roku. Dworzec cofnięto na tyły parterowej części galerii, nad peronami stoją sklepy. Nazwę dworca widać od alei „Solidarności” i od strony wjazdu pociągów; od Targowej do 2015 roku eksponowano napis „CH Warszawa Wileńska”, potem Galeria Wileńska. Kolej jest tu regionalna: pociągi Kolei Mazowieckich jadą do Wołomina, Tłuszcza i Małkini. W 2017 roku stacja obsługiwała około 8 milionów pasażerów rocznie, 20 do 24 tysięcy dziennie.

8 marca 2015 roku obok dworca otwarto stację metra. Przez cztery i pół roku była wschodnim końcem drugiej linii: pociągi zawracały tu do Ronda Daszyńskiego. 15 września 2019 roku linię przedłużono do Trockiej, a 28 września 2022 roku do Bródna.

Cerkiew z pięcioma kopułami

Po drugiej stronie alei stoi budowla starsza od wszystkich trzech dworców oprócz pierwszego. Cerkiew św. Marii Magdaleny zbudowano w latach 1867 do 1869 według projektu Nikołaja Syczewa, w stylu bizantyjsko-rosyjskim, dla rosnącej społeczności rosyjskiej osiedlającej się na Pradze. Ma pięć kopuł, 776 metrów kwadratowych powierzchni i miejsce dla tysiąca wiernych. Po 1918 roku, gdy większość cerkwi w Warszawie rozebrano albo zamieniono na kościoły, ta ocalała jako jedna z dwóch wolno stojących. Od 1921 roku jest soborem metropolitalnym, główną świątynią Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Dziesięć minut między tramwajami

Z przystanku tramwajowego na Targowej do cerkwi jest dwie minuty; obok działa Muzeum Warszawskiej Metropolii Prawosławnej. Za galerią, przy Targowej 50/52, mieści się Muzeum Warszawskiej Pragi w zespole starych kamienic. Dawny rynek Pragi, miasta z prawami miejskimi od 1648 roku, leżał przy skrzyżowaniu Ratuszowej i Jagiellońskiej, kilka minut spacerem na północ, przy przystankach do zoo.

Dojeżdżają tu metro M2, tramwaje 3, 4, 6, 13, 20, 23, 25, 26 i 28 oraz autobusy, między innymi 120, 135, 160, 162, 166, 169, 170, 190, 509 i 512.