Lubelska. Pole elekcyjne, 42 fabryki i czekolada nad jeziorkiem

Wiosną 1573 roku na polach wsi Kamion, między dzisiejszą Grochowską a Wisłą, zjechała szlachta z całej Rzeczypospolitej. Po raz pierwszy wybierała króla sama, w wolnej elekcji. Wybrała Henryka Walezego. Sto sześćdziesiąt lat później, w 1733 roku, na tych samych polach wybrano Augusta III. Miejsce upamiętnia tablica na fasadzie kościoła, który stoi dwieście metrów od przystanku.

Kamion, Kamień, Kamionek

Osada Kamion istniała już w XI i XII wieku, przy przeprawie z Solca na Saską Kępę. Z czasem wydzieliły się z niej Targowe i Skaryszew. Przez stulecia wieś należała do kapituły katedralnej w Płocku; dopiero w 1780 roku wykupił ją Stanisław August. Do Warszawy Kamionek przyłączono w 1889 albo 1890 roku, źródła podają obie daty. W 1864 roku urodził się tu Roman Dmowski.

Obok kościoła leży cmentarz Kamionkowski, najstarsza zachowana nekropolia Warszawy i jedyny ocalały cmentarz przykościelny w mieście. Chowano tu od XIII wieku, zamknięto go w 1887 roku, gdy otwarto cmentarz Bródnowski. Są na nim symboliczne groby obrońców Warszawy z 1794 roku, generała i poety Jakuba Jasińskiego oraz Tadeusza Korsaka. Pod numerem 307 przy Grochowskiej działał też cmentarz staroobrzędowców, zlikwidowany po wojnie.

Wotum za 1920 rok

Kościół Matki Bożej Zwycięskiej przy Grochowskiej 365 stoi tam, gdzie do XVIII wieku stał najstarszy kościół Pragi, zniszczony w 1656 roku, a potem kaplica cmentarna, od 1917 roku parafialna. Zbudowano go w latach 1929 do 1931 jako wotum za zwycięstwo w Bitwie Warszawskiej. Projektował Konstanty Jakimowicz, ten sam architekt, który wcześniej rysował stacje kolejki jabłonowskiej jeżdżącej Grochowską. Budowy nie skończono w zamierzonym kształcie: zabrakło wysokiej dzwonnicy i krużganka do plebanii. W ołtarzu głównym wisi tryptyk Bronisława Malinowskiego z 1935 roku; na jego lewym skrzydle są ksiądz Ignacy Skorupka i nuncjusz Achille Ratti, późniejszy Pius XI, a w tle odwrót bolszewików spod Ossowa. W czasach stalinowskich władze żądały usunięcia tryptyku i do 1956 roku pokazywano tylko jego środek. Od 1992 roku kościół jest konkatedrą diecezji warszawsko-praskiej. Na fasadzie wisi jedyny w Polsce pomnik generała Tadeusza Rozwadowskiego, szefa Sztabu Generalnego w 1920 roku. W 2025 roku spłonęła stojąca obok drewniana dzwonnica z 1817 roku.

Czterdzieści dwa zakłady

W XIX wieku Kamionek był centrum przemysłu tekstylnego; przy Mińskiej 25/45 działała manufaktura lnu i juty „Juta”. W międzywojniu powstały Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne, Zakłady Amunicyjne „Pocisk” i Fabryka Aparatów Elektrycznych Szpotańskiego. Muzeum Warszawskiej Pragi podaje, że w 1938 roku na Kamionku funkcjonowały 42 zakłady przemysłowe. Przy Lubelskiej 30/32 stanął gmach przeznaczony pod produkcję obuwia, przy Grochowskiej tkalnia „Ład”.

Po wojnie przy Terespolskiej 4 założono w 1948 roku Warszawskie Zakłady Przemysłu Odzieżowego, późniejszą CORĘ, w budynku nawiązującym do międzywojennego stylu okrętowego. Już w 1950 roku zatrudniała około 3200 osób. Nad Jeziorkiem Kamionkowskim od międzywojnia stoi fabryka czekolady E. Wedel, najstarsza w Polsce, od lat należąca do Lotte Wedel. 4 września 2024 roku, w Międzynarodowy Dzień Czekolady, otwarto w niej Muzeum Fabryka Czekolady, z którego widać linie produkcyjne.

Dziesięć minut między tramwajami

Z przystanku na Grochowskiej do kościoła i cmentarza Kamionkowskiego są dwie minuty; tablice na fasadzie przypominają elekcje, pochowanych na cmentarzu i Dmowskiego. Lubelską dochodzi się do Dworca Wschodniego, a w drugą stronę, Zamoyskiego, do Wedla i pijalni czekolady nad Jeziorkiem Kamionkowskim. Za jeziorkiem zaczyna się park Skaryszewski, a przy Zamoyskiego działa Teatr Powszechny.

Dojeżdżają tu tramwaje 3, 6, 9, 22, 24 i 26 oraz autobusy 102, 123, 125, 135, 146, 147, 173 i 202.