Rondo Daszyńskiego. Wieżowce stoją tam, gdzie dymiły kominy Woli

Luty 1925. Na bocznicy przy Przyokopowej stoją nowe wagony doczepne typu P9, prosto z fabryki. Za nimi ceglana hala z wysokimi oknami: elektrownia tramwajowa, która od siedemnastu lat daje prąd całej sieci. Sto lat później to samo zdjęcie dałoby się zrobić tylko z dachu wieżowca. Hala stoi, zamieniona na Muzeum Powstania Warszawskiego, a wokół wyrosło nowe city.

Prąd dla tramwajów

Kalendarium Tramwajów Warszawskich notuje: w 1903 roku ruszyły prace nad elektryfikacją sieci i budową elektrowni tramwajowej przy Przyokopowej. Elektrownię uruchomiono w 1908 roku, a 26 marca tego roku o 9.35 odjechał pierwszy elektryczny tramwaj, z placu Krasińskich przez Miodową, Krakowskie Przedmieście, Królewską i Marszałkowską do placu Unii Lubelskiej. Według PAP elektrownia ruszyła 7 lutego 1908 roku, miała kotły Fitzner-Gamper i generatory Siemens-Schuckert, a węgiel dowożono koleją od strony Towarowej.

13 kwietnia 1917 roku wybuchł główny kocioł. Zginął pracownik Piotr Lędziakowski, a do 21 maja po mieście znów jeździły tramwaje konne. We wrześniu 1939 roku uszkodzenia elektrowni zatrzymały ruch tramwajów. 1 sierpnia 1944 roku załoga i żołnierze Kedywu odparli tu ataki niemieckie; 6 sierpnia Niemcy weszli na teren zakładu i rozstrzelali pracowników, a po upadku powstania wysadzili mury. Po wojnie budynek odbudowano jako ciepłownię. Ceglaną elewację pokryto szarym tynkiem, pod którym ukryta stała do 2004 roku.

Syberia

Rondo jest młodsze, niż wygląda. Do lat pięćdziesiątych XX wieku Prosta nie łączyła się z Kasprzaka, bo teren wzdłuż Towarowej zajmowały bocznice kolejowe i magazyny, nazywane „Syberią”. Nazwa wzięła się od stacji towarowej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, zbudowanej na Czystem w 1875 roku, wokół której rozrósł się labirynt torów. Skrzyżowanie w miejscu dzisiejszego ronda powstało w 1963 roku, a nazwę Ignacego Daszyńskiego, pierwszego premiera odrodzonej Polski, dostało w październiku 1986 roku.

Po jednej stronie Towarowej stał gmach Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”, po drugiej Wojskowe Zakłady Graficzne. W latach dziewięćdziesiątych przez rondo biegły drogi krajowe nr 2 i 7 oraz trasy europejskie E30 i E77. Tramwaje nadal się tu krzyżują, a na rondzie zostały nieużywane rozjazdy: z Towarowej nie da się skręcić w Prostą, a z Prostej w Towarową.

Metro i wieżowce

Projekt stacji powstał we wrześniu 2008 roku. 16 sierpnia 2010 roku zaczęły się prace przygotowawcze i tę datę uznaje się za początek budowy centralnego odcinka drugiej linii metra. W maju i czerwcu 2012 roku dwie tarcze TBM ruszyły stąd na wschód. Otwarcie planowano na 14 grudnia 2014 roku, ale 2 grudnia w pomieszczeniach technicznych doszło do awarii i odbiory się przeciągnęły. Pociągi pojechały 8 marca 2015 roku, z Ronda Daszyńskiego do Dworca Wileńskiego. Przez pięć lat stacja była zachodnim końcem linii, do 4 kwietnia 2020 roku, gdy otwarto trzy kolejne stacje na Woli.

Metro przyciągnęło biura. Warsaw Spire, 180 metrów do dachu i 220 z iglicami, otwarto 12 maja 2016 roku na miejscu Wojskowych Zakładów Graficznych. Plac Europejski przed nim dostał nazwę w kwietniu 2014 roku, zanim wieżowiec stanął. The Warsaw Hub, dwie wieże po 130 metrów i jedna 85-metrowa, budowano od grudnia 2015 do czerwca 2020 roku i połączono podziemnym przejściem ze stacją. Warsaw Unit, 46 kondygnacji i elewacja z tysięcy ruchomych płytek reagujących na wiatr, stanął w maju 2021 roku. Obok wyrósł 195-metrowy Skyliner. W 2021 roku „Rzeczpospolita” policzyła, że przy rondzie i w okolicy stoi około 60 biurowców o łącznej powierzchni ponad 1,13 miliona metrów kwadratowych.

Dziesięć minut między tramwajami

Z przystanku tramwajowego do Muzeum Powstania Warszawskiego przy Grzybowskiej 79 idzie się pięć minut Przyokopową. W grudniu 2023 roku robotnicy remontujący jezdnię obok muzeum odkopali stare tory tramwajowe prowadzące na teren dawnej elektrowni. Wokół muzeum urządzono Park Wolności z Murem Pamięci. Po drugiej stronie Towarowej plac Europejski ma jeziorko i 120-metrowy kaskadowy strumień między wieżami Warsaw Spire. W podziemiach ronda przejście łączy stację metra z The Warsaw Hub, więc w deszcz da się przejść pod jezdnią.

Dojeżdżają tu metro M2, tramwaje 1, 9, 10, 11, 17, 22 i 24 oraz autobusy 105, 106 i 178.