Tramwaj, który nie przyjechał, spodek i elektryki. Historia komunikacji miejskiej w Kielcach

22 lipca 1951 roku na ulice Kielc wyjechało pięć autobusów. Nie były nawet miejskie: wypożyczono je z Państwowej Komunikacji Samochodowej, a cały nowy Zakład Komunikacji Miejskiej miał szesnastu pracowników. Pierwsze cztery linie prowadziły z centrum do Dąbrowy, Bukówki, Dymin i Białogonu. Od tamtego dnia kielecka komunikacja to wyłącznie autobusy. Tramwaju miasto nie dostało nigdy, choć raz był blisko.

ITramwaj, który został na papierze

W 1928 roku do prezydenta miasta trafiło pismo od zarządu elektrowni przy ulicy Leśnej. Elektrownią zarządzała belgijska spółka, która szukała odbiorców dla nadwyżek prądu, i wymyśliła elektryczny tramwaj z Kielc do Chęcin. Linia miała biec wzdłuż szosy przez Białogon i Zagrody, z odgałęzieniem do Stadionu Leśnego. Rzecznikiem projektu był dyrektor elektrowni, inżynier Władysław Paszyc.

Pomysł podzielił miasto na zwolenników tramwaju i zwolenników autobusów. Wygrał argument, że Kielce są za małe na taką komunikację, a inwestycja zwróciłaby się dopiero po mniej więcej dziesięciu latach. Pomysł wracał jeszcze w kolejnych latach i ucichł dopiero po 2004 roku, ale tory nigdy nie powstały. W rozkładzie ZTM z października 2026 roku wszystkie 56 linii, łącznie z nocnymi N1 i N2, to linie autobusowe.

IIPięć autobusów i cztery linie

Zakład z 1951 roku działał najpierw jako wydział Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej. Własne autobusy kupił dopiero w 1954 roku: sześć używanych Chaussonów z warszawskiego MZK. 1 stycznia 1956 roku Ministerstwo Gospodarki Komunalnej powołało samodzielne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Kielcach.

Potem wszystko rosło szybko. W 1961 roku MPK miało 67 autobusów, w większości Sany H-100, i 14 linii o długości 87 kilometrów. Autobusy przejeżdżały rocznie 2,5 miliona kilometrów i przewoziły ponad 15 milionów pasażerów, a firma zatrudniała 358 osób.

IIIJelcze, mikrobusy i województwo

W 1967 roku MPK wyprowadziło się z zajezdni przy ulicy Rewolucji Październikowej, dzisiejszej Warszawskiej, do nowej bazy przy Jagiellońskiej. Działa tam do dziś, pod adresem Jagiellońska 92. W tym samym roku do taboru doszły pierwsze, większe Jelcze. Autobusów było 116, linii 30, a sieć liczyła 203 kilometry. W 1971 roku MPK przewiozło już 41 milionów pasażerów.

30 listopada 1974 roku wojewoda Antoni Połowniak utworzył Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej. Kieleckie MPK trafiło do niego razem z przedsiębiorstwami z Radomia, Starachowic, Skarżyska-Kamiennej i Ostrowca. Kielce wniosły do WPKM 150 autobusów, w tym 69 Sanów H-100 i 65 Jelczy.

Pod koniec 1975 roku w Kielcach pojawiło się 16 mikrobusów na dwóch nowych liniach. Pierwsza, długości 6,3 kilometra, łączyła Szpital Wojewódzki na osiedlu Czarnów z osiedlem 25-lecia PRL, kursowała co 13 minut i jechała około 20 minut. Druga, od grudnia, wiozła pasażerów z Placu Partyzantów, czyli dzisiejszego Rynku, do zakładów Iskra. Na koniec roku miasto miało 173 autobusy i 16 mikrobusów, 36 linii o długości 322,8 kilometra i 55 milionów pasażerów rocznie.

1 stycznia 1981 roku WPKM zlikwidowano i Kielce znowu miały własne MPK. To był szczyt: 195 autobusów, 42 linie o długości 469 kilometrów i 917 pracowników. W 1981 roku kieleckie autobusy przewiozły prawie 75 milionów pasażerów, a w 1982 roku do Kielc trafiły pierwsze wielkopojemne Ikarusy. W listopadzie 1983 roku MPK przejęło obiekty po przedsiębiorstwie oczyszczania miasta na Pakoszu i urządziło tam drugą zajezdnię.

IVSpodek

Budowę nowego dworca autobusowego zaczęto w 1975 roku, a skończono po dziewięciu latach. Edward Modrzejewski zaprojektował okrągły budynek z kopułą ze świetlikami, otoczony rondem o średnicy 89 metrów, z peronami biegnącymi po obwodzie. Dworzec otwarto 20 lipca 1984 roku, dwa dni przed czterdziestą rocznicą PRL. Zaprojektowano go na 24 tysiące podróżnych dziennie. Kielczanie szybko nazwali go spodkiem.

Dworzec służył PKS-owi, nie miejskiej komunikacji, i przez lata niszczał. Wiosną 2013 roku likwidowane PKS Kielce kupiła spółka PKS 2, za część przewozową i nieruchomości płacąc 9,8 miliona złotych. Wiosną 2016 roku miasto odkupiło dworzec za blisko 20 milionów złotych. W konkursie na przebudowę wygrali kieleccy architekci Marcin Kamiński i Bartosz Bojarowicz, którzy chcieli zachować ducha lat siedemdziesiątych. O tym niżej.

VStrajk na Pakoszu

1 lipca 1991 roku MPK zamieniono w zakład budżetowy, Miejski Zakład Komunikacji. W latach 1997 i 1998 kupił on 20 przegubowych Ikarusów, 10 Neoplanów i 9 Jelczy. W 2001 roku kielecka komunikacja miejska obchodziła pięćdziesiąte urodziny.

1 lipca 2003 roku powstał Zarząd Transportu Miejskiego w Kielcach. To jednostka budżetowa miasta, która od tamtej pory organizuje komunikację: układa trasy i rozkłady, sprzedaje i kontroluje bilety, a przewozy zamawia u przewoźników. MPK zostało jednym z nich.

W 2007 roku miasto chciało sprywatyzować przewoźnika, a chętna była francuska Veolia. 14 sierpnia załoga powołała komitet strajkowy z przewodniczącym zakładowej „Solidarności” Bogdanem Latosińskim na czele. Strajk trwał 18 dni i przez ten czas na ulice nie wyjechał żaden ze 140 autobusów. Petycję poparcia podpisało ponad 20 tysięcy mieszkańców. W nocy z 28 na 29 sierpnia, około 1:30, ponad stu ochroniarzy z Sosnowca usunęło strajkujących z zajezdni na Pakoszu. Około 7:00 kilkaset osób odbiło zajezdnię.

30 sierpnia o 14:00 przed bramą MPK podpisano porozumienie. Miasto zrezygnowało z prywatyzacji z udziałem Veolii, a załoga zadeklarowała gotowość do utworzenia spółki pracowniczej. Jeszcze w 2007 roku zakład budżetowy przekształcono w spółkę Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji. Według biuletynu MPK z 2021 roku jej wspólnikiem jest miasto, a pakiet większościowy ma spółka pracownicza KASP.

VIKarta, przystanki i gaz

W 2021 roku, na siedemdziesięciolecie, MPK miało 200 pojazdów i obsługiwało 54 linie miejskie. Do tego doszło 7 linii podmiejskich, komercyjnych, uruchomionych po upadku kieleckiego PKS na prośbę samorządowców i mieszkańców powiatu.

Od 1 stycznia 2023 roku obowiązuje taryfa z uchwały Rady Miasta z listopada 2022 roku. Papierowy bilet 60-minutowy w mieście kosztuje 4 złote, ale z Kielecką Kartą Miejską płaci się za liczbę przejechanych przystanków: 3,20 złotego za przejazd do trzech przystanków, 3,80 złotego za więcej niż dwanaście. Przesiadka w ciągu 15 minut po przejeździe dłuższym niż dwanaście przystanków jest darmowa, a po krótszym dopłaca się tylko różnicę.

4 listopada 2022 roku na linie 31, 35, 36 i 38 wyjechało pięć gazowych MAN-ów zbudowanych w Starachowicach. MPK zapłaciło za nie 7 milionów złotych, a nowa stacja tankowania CNG może obsłużyć do 40 autobusów dziennie. W 2023 roku pasażerowie odbyli w Kielcach ponad 38 milionów biletowanych przejazdów, o 4 miliony więcej niż rok wcześniej.

VIISpodek wraca

Przebudowa dworca ruszyła we wrześniu 2018 roku. Bryłę i żelbetowe elementy zachowano, a w środku pojawiły się trzy poziomy: perony odjazdów pośrodku, wejścia z tuneli na dole i antresola na górze. Zwykłe schody zastąpiono ruchomymi.

Dworzec za około 70 milionów złotych otwarto 27 sierpnia 2020 roku, a pierwsze autobusy odjechały z niego 1 września. Na początek korzystało z niego 31 przewoźników. Okrągły budynek jest dziś zabytkiem, a w środku działa biblioteka Poczytalnia na dVoRcu.

VIIIElektryki ze spodkiem na fotelach

W maju 2025 roku miasto podpisało umowę na 24 elektryczne Solarisy Urbino 12. Cała inwestycja, z ładowarkami, kosztowała ponad 85 milionów złotych, w dużej części z Krajowego Planu Odbudowy. Każdy autobus ma baterie o pojemności 500 kilowatogodzin, które pozwalają przejechać do około 300 kilometrów, i pompę ciepła zamiast tradycyjnego ogrzewania. Nowe autobusy zastępują 24 diesle kupione w latach 2009 i 2010.

16 maja 2026 roku pierwsze kieleckie elektryki wyjechały na linie 13, 24, 103, 108, 112, 114, 0W i 0Z. Malowanie i tapicerkę wybrano w otwartym konkursie, a wzór na fotelach nawiązuje do spodka. Dopóki nie powstanie zajezdnia przy ulicy Kolberga, autobusy nocują i ładują się na dworcu przy Czarnowskiej.

W grudniu 2025 roku ZTM zamówił jeszcze pięć krótszych Solarisów Urbino 10,5 electric, z dostawą do końca maja 2027 roku. W październiku 2026 roku trwał przetarg na kolejne 20 elektrycznych autobusów, 12 zwykłych i 8 przegubowych, za prawie 60 milionów złotych. Mają przyjechać w 2028 roku i jeździć na liniach 8, 26 i 34, a w przegubowych będzie można zamontować nosze do ewakuacji szpitali i domów opieki. Według planów miasta w 2028 roku po Kielcach będzie jeździć 49 autobusów bezemisyjnych.

Siedemdziesiąt pięć lat po pięciu pożyczonych autobusach rozkład ZTM to 56 linii i w zwykły dzień roboczy około 2700 kursów, po mieście i do sąsiednich gmin. Tramwaju do Chęcin nadal nie ma. Jest za to elektryczny autobus, który ładuje się przy budynku z 1984 roku i wiezie pasażerów na fotelach z jego rysunkiem.

Bibliografia

• MPK Kielce, „Historia”
• MPK Kielce, biuletyn „Pasażer”, sierpień 2021 (PDF)
• Radio Kielce, „Kieleckie MPK świętuje 70-lecie istnienia”, 2021
• Halo Kielce, „75-lecie MPK Kielce: dynamiczny rozwój i historia taboru komunikacyjnego”, 2026
• Radio Eska Kielce, „Przez Białogon aż do Chęcin”
• ZTM Kielce, „Informacje o firmie”
• Wikipedia, „Kielce Bus Station”
• dzieje.pl (PAP), „Kielce: miasto właścicielem dworca autobusowego”, 2016
• dzieje.pl (PAP), konkurs na przebudowę dworca, 2016
• Radio Kielce, „Dworzec wreszcie otwarty”, 2020
• Uchwała nr LXVIII/1372/2022 Rady Miasta Kielce (Dziennik Urzędowy, PDF)
• Radio Kielce, „W Kielcach otwarto pierwszą stację tankowania gazem CNG”, 2022
• Radio Kielce, „Coraz więcej osób jeździ bez biletu”, 2024
• Gramwzielone.pl, „Kielce kupiły autobusy elektryczne za pieniądze z KPO”, 2025
• Solaris Bus & Coach, „Pierwsze autobusy Solaris Urbino 10,5 electric pojadą do Kielc”, 2025
• ZTM Kielce, „Pierwsze autobusy elektryczne wyjeżdżają na linie”, 2026
• Radio Kielce, „Pierwsze elektryki wyjechały na ulice Kielc”, 2026
• Radio Kielce, „Kielce kupią kolejne elektryczne autobusy”, 2026
• Rozkład ZTM Kielce w formacie GTFS (mkuran.pl)

Sprawdzono 23.10.2026.