Fiat na placu Stalina, gaz w bakach i pociąg na lotnisko. Historia komunikacji miejskiej w Rzeszowie

2 marca 1948 roku Miejska Rada Narodowa w Rzeszowie powołała Miejską Komunikację Samochodową. Pod koniec marca na ulice wyjechał pierwszy autobus, Polski Fiat 621R, i pojechał z Pobitna przez plac Wolności, który nazywał się wtedy placem Stalina, na dworzec kolejowy, a potem przez plac Farny, ul. 3 Maja i dzisiejszą ul. Zamkową. W rozkładzie ZTM nie ma tramwajów ani trolejbusów, są same autobusy, a ich historia to historia miasta, które od 1901 roku urosło z 768 hektarów do 128 km².

IZanim przyjechał autobus

Rzeszów wszedł w epokę kolei wcześnie. 14 listopada 1858 roku dojechał tu pociąg z Krakowa, a 4 listopada 1861 roku otwarto połączenie do Lwowa. W 1901 roku miasto poszerzyło granice z 290 do 768 hektarów i liczyło około 20 tysięcy mieszkańców.

Miasto zmienił Centralny Okręg Przemysłowy. W latach 1935-1939 zbudowano tu fabrykę silników, zakłady PZL i fabrykę obrabiarek Cegielskiego, a dla kadry cztery bloki i dwie wille dyrektorskie na osiedlu Dąbrowskiego. W 1938 roku miasto miało już 41 tysięcy mieszkańców. Latem 1936 roku Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej planowała lądowisko 600 na 600 metrów na Słocinie, ale do budowy nie doszło. Lotnisko powstało gdzie indziej: w 1940 roku okupanci zaczęli je budować w Jasionce, na północ od miasta.

Wojna kosztowała Rzeszów ogromnie dużo. Według kalendarium miasta w latach 1939-1944 zginęło 12,4 tysiąca mieszkańców, w tym 11 267 zamordowanych, głównie Żydów. 2 sierpnia 1944 roku okupacja się skończyła, a 8 grudnia tego roku zasilanie miasta przestawiono z prądu stałego na zmienny.

IIFiat na placu Stalina

Powojenna Miejska Komunikacja Samochodowa startowała od zera. Jej pierwszym pojazdem był Polski Fiat 621R, a pierwsza trasa łączyła Pobitno ze śródmieściem i z dworcem. Ulicę 3 Maja, którą jechał ten autobus, pokazuje zdjęcie z lat 30.

W 1951 roku MKS weszła w skład Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej. Tego samego roku miasto zmieniło granice: z 768 hektarów urosło do 4032, a liczba mieszkańców skoczyła z 29,5 do 44,5 tysiąca. Autobus przestał być ciekawostką, a stał się koniecznością.

IIISany, Karosy i Jelcze

1 stycznia 1958 roku powstało samodzielne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Rzeszowie. W latach 60. i 70. flota rosła dzięki autobusom marki San, a to pozwoliło uruchamiać nowe linie. W 1969 roku MPK oddało zajezdnię przy ul. Zabłocie, dziś ul. Trembeckiego. W 1971 roku przyszły czechosłowackie Karosy ŠM 11, a w 1979 roku pierwsze Jelcze PR110U.

Z sanockiej fabryki Autosan pochodził też H100, zwany „Sanikiem”, który w latach 70. jeździł po Rzeszowie. 22 lipca 1960 roku uruchomiono ruch pasażerski na kolei z Rzeszowa do Głogowa Małopolskiego, a w 1977 roku miasto znów urosło, do 5370 hektarów.

IVGaz w bakach

W 1994 roku MPK weszło w skład Rzeszowskiej Gospodarki Komunalnej. W 1999 roku, gdy Rzeszów został stolicą województwa podkarpackiego, zaczęła się wymiana taboru i na ulice wyjechały pierwsze autobusy niskopodłogowe. W 2004 roku rzeszowskie MPK postawiło na autobusy zasilane sprężonym gazem ziemnym. Według przewoźnika stało się wtedy liderem w Polsce pod względem liczby takich pojazdów. W 2008 roku MPK znów zostało samodzielną spółką.

Gaz został w Rzeszowie na dobre. W wykazie taboru MPK jest dziś 224 autobusy, a ponad sto z nich jeździ na CNG. Największa seria to 60 Autosanów M12LF CNG z lat 2020 i 2021.

Miasto rosło dalej. 1 stycznia 2006 roku przyłączono Słocinę i Załęże, a potem kolejno Przybyszówkę, Zwięczycę, Białą, Budziwój, część Miłocina, Bziankę, Matysówkę i w 2021 roku Pogwizdów Nowy.

VBuspasy, tablice i karta

W styczniu 2012 roku prezydent Tadeusz Ferenc ogłosił projekt „Budowa systemu integrującego transport publiczny Miasta Rzeszowa i okolic”, za ponad 400 milionów złotych z dofinansowaniem z programu Rozwój Polski Wschodniej. Według opracowania Anny Pająk i Artura Orła projekt zamknięto 31 grudnia 2015 roku. Rzeszów dostał 80 nowych autobusów w normie EEV: 30 dwunastometrowych z silnikiem diesla, 30 dwunastometrowych na gaz i 20 dziesięciometrowych. Projekt przewidywał około 6 kilometrów buspasów w centrum, a na 53 skrzyżowaniach system sterowania ruchem daje pierwszeństwo autobusom. Na przystankach stanęły 73 tablice z odjazdami, w autobusach zawisło 150 tablic, a do sprzedaży biletów 29 biletomatów stacjonarnych i 80 w pojazdach. Pasażerowie dostali też Rzeszowską Kartę Miejską. Ślad tamtych zakupów widać w taborze do dziś: MPK wymienia w nim 60 Mercedesów Citaro z lat 2012 i 2013 oraz 20 Autosanów Sancity 10 z 2013 roku.

W listopadzie 2012 roku nad skrzyżowaniem al. Piłsudskiego i ul. Grunwaldzkiej zawisła okrągła kładka dla pieszych o średnicy około 39 metrów, pierwsza taka w Polsce. Obok jest przystanek Piłsudskiego U. Wojewódzki, drugi najbardziej ruchliwy w mieście: w dzień roboczy autobusy zatrzymują się na nim 1217 razy.

Dla przewoźników lokalnych, dalekobieżnych i międzynarodowych działa Dworzec Lokalny. Ma 6123 m² powierzchni, a według wykonawcy jego systemu obsługuje około 400 kursów i ponad 10 tysięcy pasażerów dziennie.

VIPrąd i pociąg na lotnisko

W 2018 roku MPK kupiło pierwsze autobusy elektryczne: 10 Solarisów Urbino 12 electric. W 2023 roku dołączyły dwa przegubowe Solarisy elektryczne i sześć krótszych, dziewięciometrowych. Dziś spółka ma 18 autobusów na prąd.

Przy dworcu kolejowym Budimex zbudował Rzeszowskie Centrum Komunikacyjne za blisko 66 milionów złotych brutto: z podziemnym parkingiem na prawie 4 tysiącach m², miejscami Kiss&Ride na 110 aut i wiatą dla rowerów. Ma łączyć autobusy miejskie z koleją. 1 października 2023 roku o 5:22 z dworca Rzeszów Główny odjechał pierwszy pociąg na lotnisko w Jasionce, a podróż trwa 18 minut. Lotnisko od 24 marca 2024 roku nosi imię Rodziny Ulmów, a w 2025 roku obsłużyło 1 282 628 pasażerów. Z autobusów ZTM dojeżdża tam linia 51.

VIIBilet z kasownika

Rzeszów należy do miast, w których bilet kupuje się zbliżeniowo w samym kasowniku. Bilet 60-minutowy kupiony kartą płatniczą kosztuje 4,80 zł. Z Rzeszowską Kartą Miejską płaci się za liczbę przystanków: od 2,50 zł za jeden do 4,80 zł za sześć i więcej. Uchwała z lutego 2025 roku dodała bilet 1-dniowy w formule MTT: system sam dobiera najtańszy bilet do przejazdów z całego dnia, w strefie A najwyżej za 16 zł.

ZTM publikuje rozkład jako otwarte dane GTFS. Bilet papierowy na 60 minut w strefie A, która obejmuje Rzeszów i okolice do przystanków granicznych, kosztuje 5 zł, 24-godzinny 18 zł, a 30-dniowy imienny 125 zł. Strefa B to dalsze części gmin, z którymi Rzeszów ma porozumienie, a bilet na obie strefy jest droższy: 60 minut kosztuje 6,20 zł. Za jazdę bez biletu ZTM pobiera 350 zł, a przy wpłacie w 7 dni 245 zł.

W rozkładzie od 2 listopada 2026 roku jest 58 linii, w tym nocne N1, N2 i N3, 955 przystanków (licząc każdy kierunek osobno) i 2695 kursów w dzień roboczy. Najwięcej autobusów zatrzymuje się na placu Wolności: 32 linie i 1278 zatrzymań na dobę.

W maju 2025 roku MPK zorganizowało zlot 45 zabytkowych autobusów. Parada ruszyła z zajezdni przy ul. Lubelskiej, a najstarszym gościem był Chausson AH 48 z 1950 roku, jeden z pierwszych autobusów sprowadzonych po wojnie do Polski z Francji. Przyjechały też Autosany H9-35, zwane „psiukami”, bo ich harmonijkowe drzwi otwierały się z charakterystycznym sykiem.

Bibliografia

• MPK Rzeszów, „Historia”
• MPK Rzeszów, „Tabor”
• erzeszow.pl, „Kalendarium historyczne”
• erzeszow.pl, „Historia Rzeszowa”
• dlapilota.pl, „Przedwojenne plany budowy rzeszowskiego lotniska na Słocinie”
• RMF24, „Zabytkowe autobusy wracają na ulice Rzeszowa”, 2025
• Forsal, „Rzeszów: 400 mln zł na inwestycje poprawiające miejską komunikację”, 2012
• Anna Pająk, Artur Orzeł, „Rozwój komunikacji publicznej Rzeszowa w ramach PO RPW 2007-2013”, Autobusy 9/2016 (PDF)
• erzeszow.pl, „Okrągła kładka nad al. Piłsudskiego”
• Asseco Data Systems, „Dworzec Lokalny w Rzeszowie”, studium przypadku (PDF)
• Eurobuild CEE, „Można się przesiadać w Rzeszowie”, 2024
• Pasazer.com, „Pierwszy pociąg na lotnisko w Rzeszowie”, 2023
• Wikipedia, „Rzeszów-Jasionka Airport”
• Uchwała nr XXII/367/2025 Rady Miasta Rzeszowa (ceny biletów)
• Uchwała nr X/117/2024 Rady Miasta Rzeszowa (strefy biletowe)
• Rzeszowski Transport Miejski, „Ceny biletów ZTM w Rzeszowie” (PDF)
• Rzeszowski Transport Miejski, „Wysokość opłaty dodatkowej”
• ZTM Rzeszów, „Rozkłady jazdy GTFS”

Sprawdzono 23.10.2026.